(Klik voor een overzicht van geraadpleegde literatuur [x] op de knop "Literatuurverwijzingen" in de folder "Psychische stoornissen".)
De bipolaire stoornis wordt ook wel manisch-depressieve stoornis genoemd. De term bipolair geeft aan dat de stemming 2 extremen kan vertonen: van tijd tot tijd extreem uitgelaten of juist extreem neerslachtig.
Symptomen en diagnose
Volgens de DSM-IV1 heeft iemand een bipolaire stoornis als hij of zij episodes doormaakt met een tenminste enkele dagen tot weken aanhoudende uitgelaten of prikkelbare stemming. Dat uit zich als overdreven vrolijk zijn maar ook snel boos zijn. Daarnaast is vaak sprake van druk praten, het gevoel hebben alles aan te kunnen, weinig slapen, overactief zijn en dingen doen zonder rekening te houden met nadelige gevolgen, bijvoorbeeld midden in de nacht harde muziek draaien, te veel geld uitgeven en nieuwe seksuele relaties aangaan. Als de symptomen gepaard gaan met problemen in het functioneren (ruzies, onverantwoorde uitgaven of andere activiteiten) spreekt men van een manie, als dat niet het geval is van een een hypomanie.
Vrijwel alle mensen met een bipolaire stoornis maken naast de manische en/of hypomanische episodes ook depressieve episodes door. Overigens worden de manische, hypomanische en depressieve episodes afgewisseld door periodes zonder een veranderde stemming.
De wisselende stemmingen verstoren het dagelijks functioneren sterk.[1;2] De stoornis heeft vaak ook tijdens periodes met een normale stemming grote invloed op het leven van de betrokkene zelf, bijvoorbeeld door onzekerheid over een nieuwe depressie of schuldgevoelens over wat er is gebeurd tijdens een manie.
Prangende vragen zijn:
- Wanneer gebeurt het weer?
- Wat heb ik uitgespookt?
- Wie ben ik: de drukke, chaotische en onbesuisde, of de verlegen, teruggetrokken en neerslachtige?
Typen bipolaire stoornis
Op grond van de ernst van de manische perioden worden 2 typen onderscheiden:[1]
- Bipolaire-I stoornis gaat gepaard met de meer heftige manische episodes
- Bipolaire-II stoornis kent alleen hypomanische episodes.
Daarnaast wordt onderscheid gemaakt tussen bipolaire stoornissen met en zonder een zogenaamd 'rapid cycling' beloop. Van rapid cycling spreekt men bij 4 of meer episodes in een jaar.
Onderscheid met andere stoornissen
Als mensen met een depressie een manie of hypomanie ontwikkelen dan verandert hun diagnose van een 'unipolaire' depressieve stoornis in een bipolaire-I of -II stoornis; dat gebeurt bij ongeveer 10% van de mensen met terugkerende depressie.[3;4] Bij hen moet dus de diagnose depressieve stoornis worden gecorrigeerd.
Tijdens zowel manische als depressieve episodes kunnen mensen met een bipolaire stoornis psychotische symptomen ervaren.
- Vaak passen ze bij de op dat moment aanwezige stemming, zoals respectievelijk grootheids- of schuldwanen.
- Wanneer ze niet passen bij de stemming, zoals achtervolgingswanen, is het onderscheid met schizofrenie soms moeilijk te maken. De diagnose wordt in dat geval pas duidelijk op grond van het verdere beloop van de stoornis.
Ook borderline persoonlijkheidsstoornissen worden gekarakteriseerd door stemmingswisselingen, ontremd en impulsief gedrag (te veel geld uitgeven, indiscrete sexuele avances) en een prikkelbare stemming. De bipolaire stoornis onderscheidt zich op 2 punten van de borderline persoonlijkheidsstoornis:
- Er is meestal geen duidelijk aanwijsbare aanleiding waarom de stemming omslaat of weer normaliseert.
- De episodes duren meestal langer dan 1 of enkele dagen.[5]
Bij adolescenten is het vaststellen van de bipolaire stoornis doorgaans moeilijker dan bij volwassenen. Dit geldt bijvoorbeeld voor het onderscheid met aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD).[4;6] Veel van de 'vroege' of niet-specifieke symptomen die samenhangen met de bipolaire stoornis, zoals schoolproblemen, kunnen niet altijd direct worden toegeschreven aan deze stoornis.