Verslavingszorg in strikte zin

Verslavingszorg in strikte zin bestaat uit instellingen die - als onderdeel van de GGZ- hulp bieden aan mensen die problemen ervaren met het gebruik van 'middelen'. Middelen zijn bijvoorbeeld drugs, tabak, alcohol, en medicijnen, maar ook kansspelen en andere methoden van gokken, waaraan mensen eveneens verslaafd kunnen raken. In de praktijk gaat de meeste aandacht van instellingen voor verslavingszorg uit naar drugs en alcohol, op afstand gevolgd door gokken (VWS, 2002).

Tot de verslavingszorg horen allereerst de instellingen of eenheden van instellingen die hulp bieden aan mensen die problemen ervaren met het gebruik van 'middelen': alcohol, drugs, geneesmiddelen, gokken. Die instellingen waren lange tijd gespecialiseerd in ambulante of intramurale zorg. Daaraan is in de afgelopen decennia grotendeels een eind gekomen doordat die instanties zijn gefuseerd.
Hoewel die fusies niet hebben geleid tot uniformiteit, is het overheersende beeld op dit moment dat van grote instellingen die zowel ambulante, semimurale als intramurale verslavingszorg bieden. In een enkel geval verleent een instelling ook geestelijke gezondheidszorg in strikte zin (hulp aan mensen met psychische stoornissen anders dan misbruik of afhankelijkheid van middelen). De verslavingszorg is echter ruimer dan alleen de bewuste instellingen. Ook andere instanties verlenen hulp aan mensen die problemen hebben met het gebruik van middelen. Voorbeelden hiervan zijn het gevangeniswezen, algemene gezondheidszorg, de GGD en de maatschappelijke opvang.

Het Brancherapport GGZ-MZ van het ministerie van VWS biedt een overzicht van feiten en cijfers over de verslavingzorg (periode 2000-2004) betreffende: zorgvraag, zorgaanbod en -capaciteit, zorggebruik en -productie, kwaliteit van zorg en de belangrijkste internationale ontwikkelingen. (Bron: Trimbos Instituut)

Verslavingszorg in Nederland
In Nederland zijn verschillende gespecialiseerde instellingen actief binnen de verslavingszorg zoals De Grift (Gelderland, deel Utrecht en Limburg), de Jellinek (Amsterdam en het Gooi), Bouman GGZ in en rond Rotterdam en Dordrecht, Centrum Maliebaan (provincie Utrecht), Verslavingszorg Noord Nederland (Groningen, Friesland, Drenthe) de Brijder Verslavingszorg (Noord Holland, behalve A'dam en 't Gooi) e.a.
Daarnaast bestaan er klinieken die (onafhankelijk van een instelling) zorg en hulp bieden aan verslaafden. Deze klinieken bevinden zich in geheel Nederland en hebben veelal een religieuze of andere levensbeschouwelijke achtergrond.